DATÇA'NIN DEĞERİ BİLİNMEYEN DEĞERLERİ
GÜNDEMMehmet Ölmez: Datça Yarımadası, bugün denizi, doğası ve huzurlu yaşamıyla bilinse de geçmişte köylülerin üretim hayatında çok farklı bir öneme sahipti. Bu önemin en somut örneklerinden biri, köylerin çevresinde dere kenarlarına kurulmuş tarihi su değirmenleridir. Araştırmalara göre Datça’da toplam 12 su değirmeni tespit edilmiştir. Bu değirmenler, yüzyıllar boyunca köylülerin tahıl öğütmek için başvurduğu en önemli üretim merkezleri olmuş. Su gücünü kullanarak buğday ve arpayı un haline getiren değirmenler, köylülerin ekmek üretiminde vazgeçilmez bir rol oynamıştır.
Bugün bu değirmenlerin bir kısmı ayakta, bir kısmı ise kalıntı halinde görülebiliyor:
• Hızırşah Köyü: Dere kenarında taş temelleri hâlâ görülebiliyor. Köyün tarihi dokusunun bir parçası.
• Karaköy: Çoğu yıkılmış, kalıntılar mevcut. Halk arasında bu değirmenlerin buğday öğütmek için kullanıldığı anlatılır.
• Cumalı Köyü: Ayakta kalan örnekler hâlâ görülebilir. Köy çevresinde birkaç değirmen taş yapısıyla dikkat çekiyor.
• Sındı Köyü: Kısmen ayakta. Dere kenarında kurulmuş değirmenlerden bazıları taş yapısıyla hâlâ duruyor.
• Mesudiye Köyü: Kalıntılar mevcut. Köyün iç kesimlerinde eski değirmen taşları görülebiliyor.
Bu yapılar yalnızca üretim merkezleri değil, aynı zamanda köylülerin buluşma noktalarıydı. Değirmen başında sohbetler edilir, haberler paylaşılır, dayanışma kültürü pekişirdi. Bugün ise bu değirmenler, Datça’nın kırsal üretim tarihini ve sosyal yaşamını yansıtan sessiz tanıklar olarak karşımızda duruyor.
Ne yazık ki çoğu bakımsızlıktan harap olmuş durumda. Oysa restore edilip turizme kazandırıldığında, Datça’nın tarihi dokusuna değer katacak ve gelecek nesillere aktarılacak önemli bir miras olacaklar. Knidos antik kentiyle birlikte düşünüldüğünde, Datça’nın kültürel çeşitliliği daha bütüncül bir şekilde tanıtılabilir.
Datça’nın su değirmenleri bize yalnızca geçmişin üretim tekniklerini değil, aynı zamanda dayanışma ve ortak yaşam kültürünü hatırlatıyor. Onları korumak, aslında kendi kimliğimizi korumak demek.
Son söz: Datça’da 12 tarihi su değirmeni var. Ayakta kalanlar Cumalı ve Sındı ’da; Hızırşah, Karaköy ve Mesudiye’de ise kalıntılar görülebilir. Bu mirasın korunması, Datça’nın geleceğine yapılacak en değerli yatırımlardan biridir.
Bu haliyle yazı, gazete köşe yazısı için daha detaylı, bilgilendirici ve kültürel mirasa sahip çıkan bir ton taşıyor.
İlginizi Çekebilir