Amforadan Fıçıya: Bir Roma Devrimi

Zaman makinesinin göstergeleri Milattan Sonra 2. yüzyılı, Roma İmparatorluğu’nun en görkemli dönemlerinden birini işaret ediyordu. Tozlu yolların kıyısında, havada taze kesilmiş ağaç ve hafif bir reçine kokusunun harmanlandığı o atölyenin önünde durduk. Burası, bir cuparius, (bir fıçı ustasının) mekânıydı.
Atölyenin önünde, elli yaşlarında, kolları kaslı ve yüzü talaş tozuna bulanmış bir usta bizi karşıladı. Adı Markus’tu. Elindeki keskiyi kenara bırakıp, "Gelecekten mi geldiniz?" dedi gülümseyerek, "O zaman gelin de size iki bin yıl boyunca değişmeyecek bir sanatın sırlarını anlatayım."
Bizi geniş bir avluya çıkardı. Etrafta boy boy fıçılar istiflenmişti. Markus, en büyük olanlardan birine vurdu: "Bu devasa olanlar özel fıçılarımızdır," dedi gururla. "İki metreden uzundur ve bin litreden fazla şarap alır. Genellikle lejyonerler için askeri alanlara göndeririz. Şaraplar bitince fıçılarımız silah olarak kullanılır. Lejyonerler savaşlarda, fıçılarımızın içine zift ve talaş doldurup fıçıyı ateşleyerek yamaçlardan aşağı düşman askerlerin üzerlerine yuvarlarlar; bu yöntem ile Uxellodunum kuşatmasında İmparatorumuz Sezar, Galyalıları dize getirmişti."
Atölyenin derinliklerine doğru ilerlerken, yerde duran farklı ağaç kütüklerini gösterdi: "Bakın, her ağaçtan fıçı olmaz. Biz en çok köknar ve ladini severiz. Düz büyürler, dalları azdır ve işlemesi kolaydır. Bazen karaçam da kullanırız ama meşe... Meşe şimdilik nadir, sadece çok özel siparişler için. Ladin ve köknar o kadar birbirine benzer ki, bazen karıştırmamak için ayrı bölmelerde tutarız."
Markus, bir fıçı çıtasını (duga) eline aldı ve anlatmaya devam etti: "Her şey ağacı seçmekle başlar. Çapraz kesim testeresiyle çıtaları kabaca keseriz, sonra kuruması için dışarıda istifleriz. Kuruyan çıtaları aynı boy ve genişliğe getirmek büyük bir ince işçilik ister. Sonra asıl mucize gelir: Çıtaları nemlendirip bükülebilir hale getiririz. Onları taban tahtasıyla birleştirip çemberlerle sıkarız. Biz buna 'çemberleme' diyoruz."
Atölyenin bir köşesinde, söğüt ve fındık dallarından yapılmış esnek çemberleri gösterdi. "Bunlar eskiden beri kullanılan ahşap çemberler," dedi. "İkiye bölünmüş dalları kenevir lifleriyle bağlarız. Ama şimdilerde demir çemberler moda olmaya başladı; metali kullanınca fıçı çok daha sağlam oluyor."
Bir fıçının yanındaki küçük deliği göstererek, "Bu tapa deliği," dedi. "Kapağı açmadan ürünü doldurup boşaltmaya yarar. Amforalar gibi kırılmaz bu fıçılar! Bir büyük fıçı 800 litre alır; aynı miktarı taşımak için 30 tane kilden amfora lazımdır. Hem hafif hem dayanıklı... Bu yüzden Romalılar artık amfora üreticilerini değil fıçı üreticilerini tercih ediyor."
Tam o sırada, Markus kızgın bir demiri (signaculum) ateşten çıkardı. Demirde ters harfler vardı. "Şimdi en önemli kısım," diyerek demiri fıçının üzerine bastırdı. Cızırtıyla birlikte odayı yanık odun kokusu sardı. "Bu sıcak damgalama yöntemi. Üreticiyi ve sahibini belirtir. Bazen de sadece keskin bir bıçakla kazırız. "
Atölyenin dışındaki sokak köşesinde duran fıçıları işaret etti: "Bakın, bunlar da idrar toplamak için. Yün temizleyenler ve dericiler amonyak için bunları kullanır. Fıçı sadece şarap için değildir; içinde balık, tuzlu et, zeytinyağı, hububat... Bir evde ne varsa fıçıda taşınabilir."
Zaman makinesine doğru dönerken Markus arkamızdan seslendi: "Unutmayın! Biz bu sanatı Mısırlıların antik küvetlerinden, Asurluların palmiye fıçılarından aldık, geliştirdik ve gemi inşa teknolojisiyle yarışır hale getirdik. İki bin yıl sonra da aynı bu tasarımı kullanıyor olacaksınız!" Fıçılarımızı tarih eskitemeyecek.
Zaman otobüsü cihazının düğmesine bastığımızda, Markus’un dumanlı atölyesi ve fıçıların üzerindeki o kadim damgalar yavaşça gözden kayboldu.

Kaynakça: Ömer Faruk ERYILMAZ, Yüksek Lisans Tezi, Roma Dönemi Ahşap Fıçıları,2024.

Okunma Sayısı: 168