ESMÂ İLE AHLAKLANMAK - 17 EL-MUKTEDİR, EL-MUKADDİM, EL-MUAHHİR, EL-EVVEL

Can Dostlar!

Bugünkü “Esmâ ile Ahlaklanmak” birlikteliğimizde, susuzluktan çatlamış toprağı gül bahçesine dönüştüren el-Muktedir, el-Mukaddim, el-Muahhir ve el-Evvel esmâları ile tanışacağız.

Rabbimizden niyazımız; gayretlerimizi artırsın, bu beraberliğimizde yardımını ve kolaylığını bizlerden esirgemesin.

Esmâü’l-Hüsnâ, Rabbimizi tanıtan güzel isimlerdir. Her bir isim, kulun kalbine bir ölçü, hayatına bir istikamet ve ahlâkına bir sorumluluk bilinci kazandırır.

Allah’ın isimleri Allah’a mahsustur. Kul, Allah gibi kudret sahibi olamaz; Allah gibi öne alamaz, geriye bırakamaz; Allah gibi başlangıçların sahibi olamaz. Fakat kul, Rabbini bu isimlerle tanıdıkça kendi haddini bilir, zamanın ve gücün sahibi olmadığını fark eder, hayatındaki her başlangıcı ve her gecikmeyi kulluk bilinciyle okumaya çalışır.

Bugün üzerinde duracağımız bu dört güzel isim bize şu hakikati hatırlatır:

Allah Muktedir’dir; kul gücünü mutlak görmez.
Allah Mukaddim’dir; kul öne geçmeyi değil, hayırda öne çıkmayı ister.
Allah Muahhir’dir; kul gecikmelerde hikmet arar, aceleyle isyan etmez.
Allah Evvel’dir; kul her başlangıcın Rabbine dayandığını bilir.

EL-MUKTEDİR: KUDRETİ HER ŞEYE YETEN RAB

El-Muktedir, kudreti tam olan, dilediğini gerçekleştirmeye gücü yeten, hiçbir şey kendisini aciz bırakamayan Allah demektir.

İnsan bazen kendisini güçlü zanneder. Malına, makamına, sağlığına, bilgisine, çevresine ve imkânlarına dayanır. Plan yapar, karar verir, hesap kurar. Fakat insanın gücü sınırlıdır. Bugün güçlü olan yarın zayıflayabilir. Bugün ayakta duran yarın yorulabilir. Bugün imkân sahibi olan yarın daralabilir.

Rabbimizin kudreti ise eksilmez, zayıflamaz, tükenmez.

Kur’an’da şöyle buyrulur:

“Şüphesiz Allah her şeye güç yetirendir.”
(Bakara, 2:20)

Yine Kur’an, takvâ sahiplerinin varacağı güzel sonucu anlatırken şöyle buyurur:

“Takvâ sahipleri, cennetlerde ve ırmaklar başında; kudret sahibi Melik’in huzurunda, doğruluk makamındadırlar.”
(Kamer, 54:54-55)

El-Muktedir’i tanıyan kul, kendi gücünü mutlaklaştırmaz. “Ben yaptım, ben başardım, ben kurdum, ben kazandım” derken haddini aşmaz. Çünkü çalışacak bedeni, düşünecek aklı, kullanacağı zamanı ve içinde yaşayacağı düzeni ona veren Rabbidir.

Bu isim kula hem umut hem edep öğretir.

Umut öğretir; çünkü Allah’ın kudreti her şeye yeter. Kapılar kapansa da Rabbimizin açacağı kapılar vardır. Gönül kurusa da Rabbimizin dirilteceği baharlar vardır. İnsan yorulsa da Rabbimizin vereceği güç vardır.

Edep öğretir; çünkü kul, kendisine verilen gücü zulme çevirmemelidir. Güç, insana başkasını ezmek için verilmez. Makam, haksızlık yapmak için verilmez. Bilgi, kibirlenmek için verilmez. İmkân, gösteriş ve israf için verilmez.

Güç Allah’ın emanetidir. Emanet ise hesap ister.

O hâlde kendimize soralım:

Bana verilen gücü, Allah’ın emaneti olarak mı kullanıyorum; yoksa insanlara üstünlük aracı mı yapıyorum?

EL-MUKADDİM: ÖNE ALAN, HAYIR KAPILARINI AÇAN RAB

El-Mukaddim, dilediğini öne alan, dilediğine hayır kapıları açan, hikmetiyle kullarını farklı imkân ve derecelere ulaştıran Allah demektir.

İnsan öne geçmek ister. Daha çok bilinmek, daha çok görülmek, daha çok takdir edilmek, daha yüksek makamda bulunmak ister. Fakat Kur’an bize öne geçmenin ölçüsünü değiştirir.

Asıl öne geçmek, insanların gözünde değil; Allah’ın razı olduğu hayırlarda öne çıkmaktır.

Kur’an şöyle buyurur:

“Herkesin yöneldiği bir yön vardır. Öyleyse hayırlarda yarışın.”
(Bakara, 2:148)

Bu ayet bize gösteriyor ki müminin yarışı; makam, gösteriş, kibir ve üstünlük yarışı değildir. Müminin yarışı; hayırda, adalette, merhamette, doğru sözde, infakta, affa yönelmede ve salih ameldedir.

El-Mukaddim’i tanıyan insan, “Ben öne çıkayım” hırsıyla başkasını geriye itmez. İnsanları basamak yapmaz. Birini karalayarak yükselmeye çalışmaz. Çünkü bilir ki gerçek öne alış Allah’ın elindedir.

Allah kimi zaman bir kulunu hayırda öne çıkarır. Ona ilim verir, imkân verir, güzel söz verir, hizmet kapısı açar, gönüllere dokunma fırsatı verir. Böyle bir durumda kula düşen böbürlenmek değil, şükretmektir.

Öne alınan kişi, sorumluluğunun da arttığını bilmelidir.

Bir insana söz verilmişse, o söz emanettir.

Bir insana makam verilmişse, o makam emanettir.

Bir insana ilim verilmişse, o ilim emanettir.

Bir insana kalem verilmişse, o kalem emanettir.

Bir insana insanların gönlüne dokunma imkânı verilmişse, o imkân da emanettir.

Şu hâlde kendimize soralım:

Ben öne çıkmayı mı istiyorum, yoksa hayırda öne geçmeyi mi?

EL-MUAHHİR: GERİ BIRAKAN, HİKMETLE GECİKTİREN RAB

El-Muahhir, dilediğini geriye bırakan, zamanı hikmetle düzenleyen, bazı işleri kulun istediği vakitte değil, kendi ilmi ve hikmetiyle takdir eden Allah demektir.

İnsan acelecidir. Bir şey ister, hemen olsun ister. Bir kapı bekler, hemen açılsın ister. Bir dua eder, sonucunu hemen görmek ister. Fakat kul her şeyin iç yüzünü bilemez. Bazen gecikme gibi görünen şey, rahmet olabilir. Bazen kapanan kapı, koruma olabilir. Bazen beklemek, insanı olgunlaştıran bir eğitim olabilir.

Kur’an şöyle buyurur:

“Her ümmetin bir eceli vardır. Ecelleri geldiğinde ne bir an geri kalırlar ne de öne geçerler.”
(A‘râf, 7:34)

Bu ayet, zamanın başıboş olmadığını öğretir. Hayatın akışı, Allah’ın bilgisi ve hükmü dışına çıkmaz. İnsan kendi takvimini mutlak zanneder; fakat Rabbimizin ilmi bizim hesabımızdan daha geniştir.

El-Muahhir’i tanıyan insan, gecikmelerde hemen isyana düşmez. Elbette sebeplere sarılır, çalışır, gayret eder, kapı arar. Fakat “Neden benim istediğim anda olmadı?” diyerek Rabbine karşı edebini kaybetmez.

Bazen geç gelen nimet, insanı korur.
Bazen ertelenen istek, insanı yanlış yoldan çevirir.
Bazen beklemek, sabrı öğretir.
Bazen gecikme, duayı derinleştirir.
Bazen geriye bırakılmak, insanı kibirden arındırır.

El-Muahhir’i tanıyan kul, başkasının öne alınmasına da hasetle bakmaz. “Neden o, neden ben değil?” demek yerine, kendi sorumluluğuna döner. Çünkü herkesin imtihanı başkadır. Kimi öne alınarak sınanır, kimi geride bekletilerek sınanır. Kimi genişlikle sınanır, kimi darlıkla.

O zaman kendimize soralım:

Gecikmeler karşısında sabrı mı seçiyorum, yoksa aceleyle isyanı mı büyütüyorum?

EL-EVVEL: HER ŞEYDEN ÖNCE VAR OLAN RAB

El-Evvel, başlangıcı olmayan, her şeyden önce var olan, varlığın ilk kaynağı olan Allah demektir.

Bizim her şeyimizin bir başlangıcı vardır. Doğumumuzun bir başlangıcı vardır. Ömrümüzün, sözümüzün, ilmimizin, malımızın, ailemizin, yolculuğumuzun ve nefesimizin bir başlangıcı vardır. Fakat Rabbimizin başlangıcı yoktur. O, Evvel’dir.

Kur’an’da şöyle buyrulur:

“O Evvel’dir, Âhir’dir, Zâhir’dir, Bâtın’dır. O her şeyi bilendir.”
(Hadîd, 57:3)

Bu ayet, insanın aklını ve kalbini derin bir tefekküre çağırır. Her şeyden önce Allah vardır. Her başlangıç O’nun yaratmasıyla anlam bulur. Kul bunu bildiğinde, hayatındaki başlangıçları da Rabbinden bağımsız görmez.

Güne başlarken O’nu hatırlar.

Bir işe başlarken niyetini O’nun rızasına göre düzeltir.

Bir söz söylemeden önce sözünün hesabını düşünür.

Bir yolculuğa çıkarken Rabbine sığınır.

Bir hayra başlayınca sonucu O’na bırakır.

El-Evvel’i tanıyan insan, başlangıçlarını temiz tutmaya çalışır. Çünkü niyet başlangıçtır. Niyet kirlenirse, işin bereketi de zedelenir. Niyet Allah için olursa, küçük görünen işler bile büyük bir değere kavuşabilir.

Bir tebessüm bile Allah için olursa güzeldir.

Bir lokma helal kazanç Allah için olursa ibadete dönüşür.

Bir kırgınlığı onarmak Allah için olursa kalbe şifa olur.

Bir yazı, bir söz, bir öğüt Allah rızası için olursa gönüllere ışık olur.

El-Evvel ismi bize şunu da öğretir: Her başlangıcın sahibi Allah ise, kul hiçbir hayrı kendinden bilmemelidir. Başladığı güzel işi de, o işi sürdürme gücünü de, o işin gönüllerde yer bulmasını da Rabbinden bilmelidir.

Burada kendimize soralım:

Ben başlangıçlarımı Allah’ın adıyla ve temiz niyetle mi yapıyorum, yoksa nefsimin hesabıyla mı?

KUDRET, ÖNE ALIŞ, GECİKTİRİŞ VE BAŞLANGIÇ BİLİNCİ

Can Dostlar!

Bugün üzerinde durduğumuz bu dört güzel isim, hayatımızın her alanına ölçü koyar.

Bir kez daha özetlemek gerekirse:

El-Muktedir bize, kudretin bütünüyle Allah’a ait olduğunu öğretir. Kula düşen, gücünü mutlak görmemek ve kendisine verilen imkânı adaletle kullanmaktır.

El-Mukaddim Rabbimizin dilediğini öne aldığını hatırlatır. Kula düşen, gösterişte değil hayırda öne geçmeye çalışmaktır.

El-Muahhir Allah’ın hikmetiyle geriye bırakan ve geciktiren olduğunu bildirir. Kula düşen, gecikmelerde isyan değil sabır, haset değil teslimiyet göstermektir.

El-Evvel her şeyden önce var olan Rabbimizi tanıtır. Kula düşen, her başlangıcını Allah’ın adıyla, temiz niyetle ve kulluk bilinciyle yapmaktır.

Unutmayalım:
Allah Muktedir’dir; kul gücünü mutlak görmez.

Allah Mukaddim’dir; kul hayırda öne geçmeye çalışır.

Allah Muahhir’dir; kul gecikmelerde hikmeti ve sabrı arar.

Allah Evvel’dir; kul her başlangıcın Rabbine dayandığını bilir.

Esmâ ile ahlaklanmak; Rabbimizin güzel isimlerini yalnız dilde anmak değil, o isimlerin bize öğrettiği kulluk bilincini hayata taşımaktır.

Rabbimiz bizleri; gücünü emanet bilen, hayırda öne geçmeye çalışan, gecikmeler karşısında sabrını koruyan ve her başlangıcını Allah’ın rızasına bağlayan kullarından eylesin.

Esmâullâh ahlâkı ile ahlaklanma gayreti içinde olan gönül dostlarına selam olsun.

“Esmâ ile Ahlaklanmak”ta yeniden buluşmak üzere.

Sağlıkla kalın, esen kalın, hoş kalın Can Dostlar!

Okunma Sayısı: 273