ESMÂ İLE AHLAKLANMAK - 21 EL-CÂMİ, EL-GANİYY, EL-MUĞNÎ, EL-MÂNİ

Can Dostlar!

Esmâ ile Ahlaklanmak yolculuğumuzda Rabbimizin güzel isimlerini tanımaya, bu isimlerin hayatımıza koyduğu ölçüleri düşünmeye devam ediyoruz.
Bugün de nasip olursa, dağınık gönülleri toparlayan, muhtaçlığımızı bize hatırlatan, gerçek zenginliğin kapısını gösteren ve bazen vermeyerek de koruyan Rabbimizi tanıtan el-Câmi, el-Ganiyy, el-Muğnî ve el-Mâni esmâlarını işlemeye çalışacağız.
Gayret bizden; yardım, kolaylık ve gönüllerde yer etmek Âlemlerin Rabb’indendir.
Esmâü’l-Hüsnâ, Rabbimizi tanıtan güzel isimlerdir. Bu isimler yalnız dilde tekrar edilen kelimeler olarak kalmamalıdır. Her bir isim, kulun kalbine bir ölçü, hayatına bir istikamet ve ahlâkına bir sorumluluk bilinci kazandırmalıdır.
Rabbimizin isimleri Allah’a mahsustur. Kul, Allah gibi toplayamaz; Allah gibi hiçbir şeye muhtaç olmaktan uzak olamaz; Allah gibi zengin kılamaz; Allah gibi hikmetiyle verip engelleyemez.
Fakat kul, Rabbini bu isimlerle tanıdıkça dağınıklıktan toparlanmayı, nimet karşısında şükretmeyi, muhtaçlığını unutmamayı ve her engeli kayıp saymamayı öğrenir.
Bugün üzerinde duracağımız bu dört güzel isim bize şu hakikati hatırlatır:
Allah Câmi’dir; kul dağınık gönlünü Rabbinde toparlar.
Allah Ganiyy’dir; kul gerçek zenginliğin Allah’a muhtaçlığını bilmek olduğunu öğrenir.
Allah Muğnî’dir; kul zenginliği yalnız malda değil, kanaatte ve gönül huzurunda arar.
Allah Mâni’dir; kul her engeli kayıp sanmaz, bazen korunmanın da rahmet olduğunu bilir.
EL-CÂMİ: TOPLAYAN, BİR ARAYA GETİREN RAB
El-Câmi, toplayan, bir araya getiren, dağılmış olanı hikmetiyle buluşturan ve bütün insanları hesap günü huzurunda toplayacak olan Allah demektir.
İnsan dünyada çok dağılır. Zihni dağılır, gönlü dağılır, hedefleri dağılır, niyeti dağılır. Bazen dünya işleri insanı o kadar meşgul eder ki kul, asıl dönüş yerini unutur.
Rabbimiz ise Câmi’dir. Dağılanları toplar, yolları buluşturur, kalpleri bir araya getirir ve bütün insanları dönüş gününde huzurunda toplar.
Kur’an’da şöyle buyrulur:
“Rabbimiz! Geleceğinde hiçbir şüphe olmayan bir günde insanları mutlaka toplayacak olan Sensin. Şüphesiz Allah vaadinden dönmez.”
(Âl-i İmrân, 3:9)
El-Câmi ismi bize hem dünya hayatını hem de hesap gününü hatırlatır. Dünya hayatında kalbin toparlanması gerekir; ahirette ise herkes Rabbimizin huzurunda toplanacaktır.
Bu ismi tanıyan insan, hayatını dağınık bir şekilde sürdürmez. Niyetini toparlar. Sözünü toparlar. Amelini toparlar. Önceliklerini toparlar. Çünkü bilir ki insanın en büyük dağınıklığı, Rabbini unutmasıdır.
El-Câmi ismi bize toplumsal bir ölçü de verir. Allah’ın razı olduğu birlik; haksızlıkta, zulümde, çıkar hesabında birleşmek değildir. Gerçek birlik; hakta, adalette, merhamette ve iyilikte buluşmaktır.
Kur’an şöyle buyurur:
“Hep birlikte Allah’ın ipine sımsıkı sarılın; ayrılığa düşmeyin.”
(Âl-i İmrân, 3:103)
Bu ayet bize şunu öğretir: İnsanları bir araya getiren bağ, grup taassubu değil; Allah’ın ölçüsüdür. Eğer bir birlik hakkı, adaleti ve merhameti büyütmüyorsa, o birlik insanı kurtarmaz.
O hâlde kendimize soralım:
Ben kalbimi, sözümü ve hayatımı Rabbimin ölçüsünde toparlıyor muyum; yoksa dünya beni parça parça mı dağıtıyor?
EL-GANİYY: HİÇBİR ŞEYE MUHTAÇ OLMAYAN RAB
El-Ganiyy, hiçbir şeye muhtaç olmayan, zenginliği mutlak olan, bütün varlık kendisine muhtaç iken kendisi hiçbir şeye muhtaç bulunmayan Allah demektir.
İnsan muhtaçtır. Nefese muhtaçtır. Rızka muhtaçtır. Sağlığa muhtaçtır. Affa muhtaçtır. Hidayete muhtaçtır. Merhamete muhtaçtır.
Fakat insan bazen bu muhtaçlığını unutur. Biraz malı olunca kendini yeterli sanır. Biraz makamı olunca kendini güçlü görür. Biraz çevresi olunca yalnız kalmayacağını zanneder. Oysa insanın bütün sahip oldukları sınırlı ve geçicidir.
Rabbimiz şöyle buyurur:
“Ey insanlar! Siz Allah’a muhtaçsınız. Allah ise Ganiyy’dir, Hamîd’dir.”
(Fâtır, 35:15)
Bu ayet, insanın haddini bildiren çok güçlü bir hakikattir. Biz muhtacız. Rabbimiz ise hiçbir şeye muhtaç değildir.
El-Ganiyy ismini tanıyan kul, sahip olduklarıyla kibirlenmez. Çünkü bilir ki her şey Allah’ın lütfudur. Zenginlik de imtihandır, yokluk da imtihandır. Genişlik de sınavdır, darlık da sınavdır.
Gerçek zenginlik, malın çokluğu değildir. Gerçek zenginlik, insanın Rabbine muhtaç olduğunu bilmesi, nimeti sahibinden bilmesi, kanaat etmesi ve kendisine verileni hayır yolunda kullanmasıdır.

Malı çok olup gönlü fakir olanlar vardır.
İmkânı geniş olup huzuru dar olanlar vardır.
Çevresi kalabalık olup içi yalnız olanlar vardır.
Buna karşılık imkânı az olup gönlü zengin olanlar da vardır. Çünkü gönül zenginliği, Allah’a güvenmekle, şükretmekle, kanaatle ve helal ölçüde yaşamakla büyür.
Kur’an şöyle buyurur:
“Göklerde ve yerde ne varsa Allah’ındır. Andolsun, sizden önce kendilerine kitap verilenlere de size de Allah’a karşı sorumluluk bilinciyle yaşamanızı tavsiye ettik.”
(Nisâ, 4:131)
El-Ganiyy’i tanıyan insan, Allah’ın kendisine muhtaç olmadığını bilir; fakat kendisinin her an Allah’a muhtaç olduğunu unutmaz. Bu bilgi insanı hem kibirden korur hem de duaya yaklaştırır.
Şu hâlde kendimize soralım:
Ben Rabbime muhtaç olduğumu gerçekten biliyor muyum, yoksa bana verilen nimetlerle kendimi yeterli mi sanıyorum?
EL-MUĞNÎ: ZENGİN KILAN, YETERLİLİK VEREN RAB
El-Muğnî, dilediğini zengin kılan, ihtiyaçlarını gideren, gönlüne yeterlilik ve kanaat veren Allah demektir.
İnsan zenginliği çoğu zaman yalnız mal ile ölçer. Oysa Kur’an bize nimetlere daha geniş bakmayı öğretir. Sağlık nimettir. Huzur nimettir. Aile nimettir. Dostluk nimettir. Güven nimettir. Temiz bir kalp nimettir. Hakka yönelen bir gönül nimettir. Tövbe edebilmek nimettir.
Rabbimiz dilediğine mal verir, dilediğine imkân verir, dilediğine gönül zenginliği verir. Fakat hiçbir nimet insanı Rabbinden koparmamalıdır.
Kur’an’da şöyle buyrulur:
“Seni yoksul bulup zengin etmedi mi?”
(Duhâ, 93:8)
Bu ayet, Allah’ın kuluna lütfunu hatırlatır. İnsan bazen yoksunluk içinden çıkarılır, kapılar açılır, imkânlar genişler. Fakat nimet artınca şükür de artmalıdır. Çünkü veren Allah’tır.
El-Muğnî ismini tanıyan kul, zenginliği yalnız biriktirmekte aramaz. Kendisine verileni hayırda kullanmayı öğrenir. Malını kendine put yapmaz. İmkânını gösterişe dönüştürmez. Zenginliği başkasını küçük görme sebebi yapmaz.
Çünkü Allah’ın verdiği nimet, kulun elinde emanet olur.
Emanet ise hesap ister.
Kur’an şöyle buyurur:
“Sonra o gün nimetlerden mutlaka sorguya çekileceksiniz.”
(Tekâsür, 102:8)
Bu ayet, nimetin sorumluluk olduğunu bildirir. İnsan nimet karşısında yalnız sevinmez; aynı zamanda düşünür: Bu nimeti nerede kullandım? Kime faydam dokundu? Bir gönül mü onardım, yoksa bir kalp mi kırdım? Rabbimin verdiği imkânla iyiliği mi büyüttüm, yoksa nefsimi mi şişirdim?
El-Muğnî ismi bize bir başka kapı daha açar: Allah yalnız eli değil, gönlü de zengin kılar. Gönlü zengin olan insan azla da şükreder, çokla da paylaşır. Gönlü yoksul olan insan ise çok şeye sahip olsa bile doymak bilmez.
O zaman kendimize soralım:
Bana verilen nimetleri şükür ve iyilik vesilesi mi yapıyorum, yoksa onları nefsimin övünç sebebine mi dönüştürüyorum?
EL-MÂNİ: HİKMETİYLE VERMEYEN, ENGELLEYEN VE KORUYAN RAB
El-Mâni, hikmetiyle engelleyen, dilediğini vermeyen, zararlı olanı kulundan uzaklaştıran, bazen kapıları kapatarak koruyan Allah demektir.
Bu isim çok dikkatli anlaşılmalıdır. Çünkü kul, bu isimden kendisine iyiliği engelleme hakkı çıkaramaz. Allah Mâni’dir; kul ise haddi içinde iyiliğe yardımcı olmakla sorumludur. Kul, haksızlığı engellemeye çalışır; fakat hayrın önünü kesmez.
İnsan bazen istediği şey olmayınca hemen üzülür. Bir kapı kapanınca kaybettiğini zanneder. Bir iş gecikince unutulduğunu düşünür. Bir dileği gerçekleşmeyince duası boşa gitti sanır.
Oysa kul her şeyin iç yüzünü bilemez.
Bazen verilmeyen şey rahmettir.
Bazen kapanan kapı korumadır.
Bazen geciken nimet eğitimdir.
Bazen engel gibi görünen olay, daha büyük bir zarardan perdedir.
Kur’an şöyle buyurur:
“Olur ki hoşlanmadığınız bir şey sizin için hayırlıdır. Olur ki sevdiğiniz bir şey de sizin için kötüdür. Allah bilir, siz bilmezsiniz.”
(Bakara, 2:216)
El-Mâni ismini tanıyan kul, her engeli düşman görmez. Elbette çalışır, çabalar, sebeplere sarılır, hakkını arar, gayret eder. Fakat her kapanan kapının arkasında Rabbimizin hikmeti olabileceğini de unutmaz.

Bu isim, insana teslimiyet ve basiret öğretir. Teslimiyet, eli kolu bağlamak değildir. Teslimiyet; elinden geleni yaptıktan sonra kalbini Allah’a bırakabilmektir.
El-Mâni ismi bize ahlâkî bir sorumluluk da yükler. İnsan kötülüğe engel olmalıdır. Zulme, haksızlığa, iftiraya, kul hakkına, adaletsizliğe gücü ölçüsünde karşı durmalıdır. Fakat bunu yaparken bile adaletten ayrılmamalıdır.
Hayrı engellemek başka, şerri engellemek başkadır.
İyiliğin önünü kesmek başka, haksızlığı durdurmak başkadır.
El-Mâni’yi tanıyan insan, Rabbine şöyle bir bilinçle yönelir: “Rabbim! Bana hayırlı olanı aç, bana zararlı olanı benden uzaklaştır. Verdiğinde şükretmeyi, vermediğinde sabretmeyi öğret.”
Burada kendimize soralım:
Ben kapanan kapılara sadece kayıp gözüyle mi bakıyorum, yoksa Rabbimin koruyucu hikmetini de düşünmeye çalışıyor muyum?

TOPLANMA, MUHTAÇLIK, ZENGİNLİK VE KORUYUCU HİKMET

Can Dostlar!

Bugün üzerinde durduğumuz bu 4 güzel isim hayatımızın her alanına ölçü koyar.

Bir kez daha özetlemek gerekirse:

El-Câmi bize, Rabbimizin dağılanları toplayan ve bütün insanları hesap günü huzurunda bir araya getirecek olan Rab olduğunu hatırlatır. Kula düşen, dağınık gönlünü Allah’ın ölçüsünde toparlamak ve hakta birleşmektir.

El-Ganiyy Allah’ın hiçbir şeye muhtaç olmadığını, bizim ise her an O’na muhtaç olduğumuzu öğretir. Kula düşen, nimeti kendinden bilmemek, kibirden uzak durmak ve duayı diri tutmaktır.

El-Muğnî zengin kılanın, ihtiyaçları giderenin ve gönle kanaat verenin Allah olduğunu bildirir. Kula düşen, verilen nimetleri şükür ve iyilik yolunda kullanmaktır.

El-Mâni Rabbimizin hikmetiyle bazen vermeyerek, bazen engelleyerek, bazen kapıları kapatarak da kulunu koruyabileceğini gösterir. Kula düşen, her engeli kayıp sanmamak; çalışmak, sabretmek ve Rabbine güvenmektir.

Unutmayalım:

Allah Câmi’dir; kul dağınık gönlünü Rabbinde toparlar.

Allah Ganiyy’dir; kul gerçek zenginliğin Allah’a muhtaçlığını bilmek olduğunu öğrenir.

Allah Muğnî’dir; kul nimeti şükür ve iyilik vesilesi yapar.

Allah Mâni’dir; kul her engeli kayıp sanmaz, bazen korunmanın da rahmet olduğunu bilir.

Esmâ ile ahlaklanmak; Rabbimizin güzel isimlerini yalnız dilde anmak değil, o isimlerin bize öğrettiği kulluk bilincini hayata taşımaktır.

Rabbimiz bizleri; dağınık gönlünü hakta toparlayan, muhtaçlığını unutmayan, nimet karşısında şükreden, kapanan kapılarda bile Rabbine güvenen kullarından eylesin.

Kalplerimizi hakta birleştirsin, gönüllerimizi kanaatle zenginleştirsin, nimetlerimizi hayra yöneltsin, bizi bize zarar verecek şeylerden rahmetiyle korusun.

Esmâullâh ahlâkı ile ahlaklanma gayreti içinde olan gönül dostlarına selam olsun.

“Esmâ ile Ahlaklanmak”ta yeniden buluşmak üzere.

Sağlıkla kalın, esen kalın, hoş kalın Can Dostlar!

Okunma Sayısı: 125