ESMÂ İLE AHLAKLANMAK - 18 EL-ÂHİR, EZ-ZÂHİR, EL-BÂTIN, EL-VÂLÎ

Can Dostlar!

Esmâ ile Ahlaklanmak yolculuğunda yol almaya devam ediyoruz. Bugün de nasip olursa aynı konunun 18. bölümü olan ve körpe gönüllere can suyu olacak el-Âhir, ez-Zâhir, el-Bâtın ve el-Vâlî isimlerini işlemeye çalışacağız.

Gayret bizden; her zaman olduğu gibi gönüllerde iz bırakmak Rabbimizdendir.

Esmâü’l-Hüsnâ, Rabbimizi tanıtan güzel isimlerdir. Fakat bu isimler yalnız dilde tekrar edilen kelimeler olarak kalmamalıdır. Her bir isim, kulun kalbine bir ölçü, hayatına bir istikamet, ahlâkına bir sorumluluk bilinci kazandırmalıdır.

Bir önceki yazılarımızda her başlangıcın Rabbimize dayandığını, kulluğun her hâlde O’na yönelmekle anlam kazandığını hatırlamıştık. Bugün ise el-Âhir ile her şeyin sonunda yine O’na döneceğimizi, ez-Zâhir ile varlık âlemindeki apaçık ayetleri, el-Bâtın ile görünmeyen niyet ve iç dünyamızın Allah’a gizli olmadığını, el-Vâlî ile de hayatın sahipsiz ve başıboş bırakılmadığını düşünmeye çalışacağız.

Bugün üzerinde duracağımız bu dört güzel isim bize şu hakikati hatırlatır:

Allah Âhir’dir; kul sonunu unutmadan yaşar.
Allah Zâhir’dir; kul görünen ayetleri ibretle okur.
Allah Bâtın’dır; kul görünmeyen niyetini ve iç dünyasını ihmal etmez.
Allah Vâlî’dir; kul hayatın sahipsiz olmadığını bilir.

EL-ÂHİR: HER ŞEYİN SONUNDA BAKİ KALAN RAB

El-Âhir, her şeyin sonundan sonra da var olan, varlığı bitmeyen, bütün dönüşlerin kendisine olduğu Allah demektir.

İnsan dünyada çoğu zaman başlangıçlarla meşgul olur. Yeni işler, yeni planlar, yeni kazançlar, yeni hedefler peşinde koşar. Elbette insan çalışmalı, üretmeli, gayret etmelidir. Fakat insan sonunu unuttuğunda, başlangıçları da yanlış yöne kayabilir.

Kur’an’da Rabbimiz şöyle buyurur:

“O Evvel’dir, Âhir’dir, Zâhir’dir, Bâtın’dır. O her şeyi bilendir.”
(Hadîd, 57:3)

Bu ayet, insanın bütün hayatını kuşatan büyük bir hakikati bildirir. Başlangıç Allah’tandır, son dönüş de Allah’adır. Öyleyse insan, dünyadaki yolculuğunu sonsuz kalacakmış gibi değil; Rabbine dönecek bir kul olarak yaşamalıdır.

El-Âhir’i tanıyan insan, sonunu hesaba katar.

Bir söz söylerken sonunu düşünür.

Bir işe başlarken hesabını düşünür.

Bir haksızlığa yönelirken ahireti düşünür.

Bir iyilik yaparken Allah katındaki karşılığını düşünür.

Bir gün kırdığı kalple, yediği hakla, sakladığı doğruyla, yaptığı iyilikle, ettiği tövbeyle Rabbine döneceğini bilir.

Kur’an şöyle buyurur:

“Her nefis ölümü tadacaktır. Sonra Bize döndürüleceksiniz.”
(Ankebût, 29:57)

Ölüm, insanın değerini belirleyen dış görünüş değildir. Ölüm, hayatın ciddiyetini hatırlatan büyük bir hakikattir. İnsan ölümün zamanını, yerini ve şeklini çoğu zaman seçemez. Fakat ölüm gelinceye kadar nasıl bir kul olarak yaşayacağını seçer.

Öyleyse el-Âhir ismi bize şunu öğretir: Sonu Allah’a varacak bir hayat, Allah’ın razı olacağı şekilde yaşanmalıdır.

O hâlde kendimize soralım:

Ben sonu Rabbime varacak bir hayatı, Rabbimin razı olacağı şekilde mi yaşıyorum?

EZ-ZÂHİR: AYETLERİ APAÇIK OLAN RAB

Ez-Zâhir, varlığı, kudreti, rahmeti ve ayetleri eserleriyle apaçık görünen Allah demektir.

İnsan göğe bakar, yere bakar, geceye, gündüze, suya, toprağa, rüzgâra, yağmura, kendi bedenine ve hayatın düzenine bakar. Bütün bunlar başıboş ve kendiliğinden oluşmuş şeyler değildir. Bunlar, Rabbimizin kudretini ve rahmetini gösteren ayetlerdir.

Kur’an şöyle buyurur:
“Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün değişmesinde akıl sahipleri için ayetler vardır.”
(Âl-i İmrân, 3:190)

Ez-Zâhir’i tanıyan insan, hayata kör bakmaz. Gördüğü nimetin sahibini düşünür. Yediği lokmada toprağı, yağmuru, güneşi ve Allah’ın rahmetini fark eder. Aldığı nefeste, çalışan kalbinde, gören gözünde, işiten kulağında Rabbimizin lütfunu görmeye çalışır.

Allah’ın ayetleri yalnız kitap satırlarında değil; yaratılışın her köşesinde de insana seslenir. Fakat insanın kalbi kapanırsa, apaçık ayetler bile ona bir şey söylemez.

Güneş doğar, ama ibret almaz.

Yağmur yağar, ama şükretmez.

Ölüm haberi duyar, ama uyanmaz.

Bir çocuğun yüzüne bakar, ama yaratılışı düşünmez.

Bir tohumun ağaca dönüşünü görür, ama Rabbini hatırlamaz.

Oysa ez-Zâhir ismi, kulun gözünü alışkanlık perdesinden kurtarır. İnsan her gün gördüğü şeylere yeniden bakmayı öğrenir. Çünkü bakmak başka, ibretle görmek başkadır.

Şu hâlde kendimize soralım:

Ben Allah’ın apaçık ayetlerine ibret gözüyle mi bakıyorum, yoksa alışkanlık perdesiyle mi geçip gidiyorum?

EL-BÂTIN: GÖRÜNMEYENİ DE BİLEN RAB

El-Bâtın, duyularla kuşatılamayan, fakat her şeyin iç yüzünü bilen; görünmeyen niyetleri, gizli düşünceleri, kalbin derinliklerini ve olayların arka planını kuşatan Allah demektir.

İnsan dışı görür. Sözün sesini duyar, davranışın görünen tarafını fark eder. Fakat niyetin iç yüzünü, kalbin gizli derdini, gözyaşının sebebini, suskunluğun yükünü tam olarak bilemez.

Rabbimiz ise bilir.

Kur’an’da şöyle buyrulur:

“O, gözlerin hain bakışını ve göğüslerin gizlediğini bilir.”
(Mü’min, 40:19)

El-Bâtın’ı tanıyan insan, iç dünyasını ihmal etmez. Çünkü Allah yalnız yaptıklarımızı değil, niyetlerimizi de bilir. Dışarıdan güzel görünen bir işin içinde gösteriş varsa, Allah onu bilir. Suskunluğun içinde kin varsa, Allah onu bilir. Gülümsemenin ardında aldatma varsa, Allah onu bilir. Kimseye anlatamadığımız derdimizi de Allah bilir.

Bu isim, kula hem edep hem teselli verir.

Edep verir; çünkü içimiz Allah’a gizli değildir.

Teselli verir; çünkü insanlar anlamasa da Rabbimiz bilir.

Bazen insan iyiliğini gösteremez, derdini anlatamaz, niyetini ispatlayamaz. Haksız anlaşılır, yanlış değerlendirilir, yalnız kalır. El-Bâtın olan Rabbimiz, bütün görünmeyenleri bilir.

Fakat bu bilgi, insanı iç dünyasını temiz tutmaya da çağırır. Çünkü ahlâk yalnız dış davranış değildir. Kalbin kıskançlığı, niyetin bozukluğu, gizli kibir, içten içe büyüyen öfke de insanı kirletir.

O zaman kendimize soralım:

Dışımı insanlara güzel gösterirken, iç dünyamı Rabbimin bildiğini ne kadar hatırlıyorum?

EL-VÂLÎ: YÖNETEN, GÖZETEN VE İŞLERİ ÇEVİREN RAB

El-Vâlî, bütün işleri yöneten, varlığı gözeten, kullarının hâlinden haberdar olan ve hiçbir şeyi başıboş bırakmayan Allah demektir.

İnsan bazen hayatın dağınık, sahipsiz ve kontrolsüz aktığını zanneder. Oysa Kur’an bize Rabbimizin işleri düzenlediğini, varlığı gözettiğini ve hiçbir şeyin O’nun bilgisi dışında olmadığını bildirir.
Kur’an şöyle buyurur:

“Gökten yere kadar bütün işleri O düzenler.”
(Secde, 32:5)

El-Vâlî’yi tanıyan kul, hayatın sahipsiz olmadığını bilir. Fakat bu bilgi insanı tembelliğe değil, sorumluluğa çağırır. Çünkü Allah’ın yönettiği bir âlemde yaşayan kul, gelişigüzel davranamaz.

Emanetleri korumalıdır.

Adaleti gözetmelidir.

Verdiği söze sahip çıkmalıdır.

Yaptığı işin hakkını vermelidir.

Kendisine verilen zamanı, imkânı ve sorumluluğu boşa harcamamalıdır.

Allah’ın yönetimi altında yaşadığını bilen insan, her şeyi kendi kontrolünde zannetmez. Plan yapar ama plana tapmaz. Tedbir alır ama tedbiri ilahlaştırmaz. Çalışır ama sonucu kendinden bilmez. Başına gelenlerde Rabbine sığınır, elinden geleni yaptıktan sonra tevekkül eder.

El-Vâlî ismi bize şunu da hatırlatır: İnsan başkalarının hayatı üzerinde zorbalıkla hüküm kurmaya kalkmamalıdır. Kul, Rab değildir. Kulun görevi hükümranlık taslamak değil; Allah’ın ölçüsüne göre adaletli, merhametli ve sorumlu yaşamaktır.

Burada kendimize soralım:

Hayatın sahibi ve yöneticisi Rabbim iken, ben hangi alanlarda kendimi mutlak yetkili görüyorum?

SON, GÖRÜNEN, GÖRÜNMEYEN VE İLÂHÎ YÖNETİM BİLİNCİ

Can Dostlar!

Bugün üzerinde durduğumuz bu dört güzel isim, hayatımızın her alanına ölçü koyar.

Bir kez daha özetlemek gerekirse:

El-Âhir bize, her şeyin sonunda dönüşün Allah’a olduğunu hatırlatır. Kula düşen, sonunu unutmadan yaşamak ve hesabını düşünmektir.

Ez-Zâhir Rabbimizin ayetlerinin varlık âleminde apaçık olduğunu gösterir. Kula düşen, gördüğü nimet ve düzen karşısında ibret ve şükür sahibi olmaktır.

El-Bâtın Allah’ın görünmeyeni, niyetleri ve kalplerin içindekini bildiğini öğretir. Kula düşen, yalnız dışını değil iç dünyasını da arındırmaktır.

El-Vâlî bütün işleri yöneten ve gözeten Rabbimizi tanıtır. Kula düşen, hayatın sahipsiz olmadığını bilerek emanete, adalete ve sorumluluğa dikkat etmektir.

Unutmayalım:

Allah Âhir’dir; kul sonunu unutmadan yaşar.

Allah Zâhir’dir; kul görünen ayetleri ibretle okur.

Allah Bâtın’dır; kul niyetini ve kalbini ihmal etmez.

Allah Vâlî’dir; kul hayatın sahipsiz olmadığını bilir.

Esmâ ile ahlaklanmak; Rabbimizin güzel isimlerini yalnız dilde anmak değil, o isimlerin bize öğrettiği kulluk bilincini hayata taşımaktır.

Rabbimiz bizleri; sonunu düşünen, ayetlere ibretle bakan, iç dünyasını arındıran, hayatın O’nun gözetimi altında olduğunu bilerek yaşayan kullarından eylesin.

Esmâullâh ahlâkı ile ahlaklanma gayreti içinde olan gönül dostlarına selam olsun.

“Esmâ ile Ahlaklanmak”ta yeniden buluşmak üzere.
Sağlıkla kalın, esen kalın, hoş kalın Can Dostlar!

Okunma Sayısı: 197