ESMÂ İLE AHLAKLANMAK - 19 EL-MÜTEÂLÎ, EL-BERR, ET-TEVVÂB, EL-MÜNTAKİM

Can Dostlar!

Bugün Esmâ ile Ahlaklanmanın 19. bölümündeyiz. Kupkuru gönüllere âb-ı hayat olacak el-Müteâlî, el-Berr, et-Tevvâb ve el-Müntakim esmâlarını işlemeye çalışacağız.

Rabbim kolaylık ihsan eylesin. Gayret bizden; her zaman olduğu gibi yardım Âlemlerin Rabb’indendir.

Esmâü’l-Hüsnâ, Rabbimizi tanıtan güzel isimlerdir. Her bir isim, kulun kalbine bir ölçü, hayatına bir istikamet, ahlâkına bir sorumluluk bilinci kazandırır.

Rabbimizin isimleri Allah’a mahsustur. Kul, Allah gibi yüce olamaz; Allah gibi mutlak iyilik sahibi olamaz; Allah gibi tövbeleri kabul eden kapının sahibi olamaz; Allah gibi zulmün hesabını gören nihai hüküm sahibi olamaz.

Fakat kul, Rabbini bu isimlerle tanıdıkça haddini bilir, iyiliğe yönelir, tövbe kapısını açık tutar ve zulme karşı intikam hırsıyla değil, adalet bilinciyle durmayı öğrenir.

Bugün üzerinde duracağımız bu dört güzel isim bize şu hakikati hatırlatır:

Allah Müteâlî’dir; kul haddini bilir, büyüklük taslamaz.
Allah Berr’dir; kul iyiliği, vefayı ve merhameti çoğaltır.
Allah Tevvâb’dır; kul tövbe kapısını açık tutar.
Allah Müntakim’dir; kul intikam hırsına kapılmaz, zulmün Allah katında karşılıksız kalmayacağını bilir.

EL-MÜTEÂLÎ: HER TÜRLÜ EKSİKLİKTEN YÜCE OLAN RAB

El-Müteâlî, yüceliği mutlak olan, her türlü eksiklikten, noksanlıktan, benzerlikten ve sınırdan uzak olan Allah demektir.

İnsan sınırlıdır.

Bilgisi sınırlıdır.

Gücü sınırlıdır.

Ömrü sınırlıdır.

Görüşü sınırlıdır.

Kararı sınırlıdır.

Fakat insan bazen bu sınırlı hâlini unutur. Kendisine verilen malı, makamı, bilgiyi, çevreyi veya imkânı mutlak zanneder. Kendini büyük görmeye, başkalarını küçümsemeye, sözünü ölçü yerine koymaya başlar.

Oysa yücelik Allah’a aittir.

Kur’an şöyle buyurur:

“O, görünmeyeni de görüneni de bilendir; büyüktür, yücedir.”
(Ra‘d, 13:9)

El-Müteâlî ismi kula haddini öğretir. Çünkü Rabbimizin yüceliğini tanıyan insan, kendi küçüklüğünü fark eder. Bu fark ediş insanı değersizleştirmez; tam tersine doğru yere yerleştirir.

Kul, kul olduğunu bildiğinde güzelleşir.

Kul, Rabbine muhtaç olduğunu bildiğinde arınır.

Kul, yüceliğin Allah’a ait olduğunu bildiğinde kibirden uzaklaşır.

Kibir, insanın haddini unutmasıdır. Kibir, yaratılmış bir kulun kendini başkalarının üstünde görmesidir. Kibir, bazen malda, bazen bilgide, bazen soydan gelen övünmede, bazen makamda, bazen de dindarlık iddiasında kendini gösterir.

Kur’an bize yeryüzünde böbürlenerek yürümemeyi öğretir:

“Yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Çünkü sen ne yeri yarabilirsin ne de dağlara boyca ulaşabilirsin.”
(İsrâ, 17:37)

El-Müteâlî’yi tanıyan insan, yüceliği kendinde aramaz. Yüceliğin Rabbine ait olduğunu bilir. Bu yüzden insanlara tepeden bakmaz. Kendisini vazgeçilmez görmez. Bildiğiyle kibirlenmez. Gücüyle ezmez. Makamıyla hor görmez.

Çünkü bilir ki kulun büyüklüğü büyüklük taslamakta değil; haddini bilmekte, adaleti korumakta, merhameti çoğaltmakta ve Rabbine teslim olmaktadır.

O hâlde kendimize soralım:

Ben Rabbimin yüceliği karşısında haddimi biliyor muyum, yoksa bana verilen imkânlarla büyüklük taslamaya mı başlıyorum?

EL-BERR: İYİLİĞİ, LÜTFU VE İHSANI BOL OLAN RAB

El-Berr, iyiliği bol olan, kullarına lütufla muamele eden, ihsanı geniş, merhameti kuşatıcı olan Allah demektir.

İnsan iyiliğe muhtaçtır. Bir güzel söze, bir merhamet dokunuşuna, bir bağışlanma kapısına, bir yardım eline, bir umut ışığına muhtaçtır. Rabbimiz ise kullarına iyilik kapılarını açandır.

Kur’an’da şöyle buyrulur:

“Biz daha önce O’na dua ederdik. Şüphesiz O, Berr’dir; Rahîm’dir.”
(Tûr, 52:28)

El-Berr ismi, Rabbimizin kullarına olan lütfunu ve iyiliğini hatırlatır. Bize hayat veren O’dur. Rızık veren O’dur. Hatalarımıza rağmen dönüş kapısını kapatmayan O’dur. Güneşi, yağmuru, toprağı, geceyi, gündüzü, aileyi, dostluğu, aklı, vicdanı ve Kur’an’ın rehberliğini lütfeden O’dur.

Bu ismi tanıyan kul, iyiliği yalnız sözde bırakmaz. Çünkü Rabbini Berr olarak tanıyan insan, iyiliğe yönelir.

Anne babaya iyilik eder.

Komşusuna iyilik eder.

Yoksula, yetime, garibe, zayıfa merhamet eder.

Emanete sadakat gösterir.

Sözünde durur.

Kötülüğe kötülükle karşılık vermeyi değil, hakkı ve güzeli gözetmeyi seçer.

Kur’an’da iyilik yalnız duygusal bir temenni olarak anlatılmaz; hayatın ölçüsü olarak verilir:

“İyilik ve takvâ üzere yardımlaşın; günah ve düşmanlık üzere yardımlaşmayın.”
(Mâide, 5:2)

Demek ki iyilik, yalnız bireysel bir güzellik değil; toplumsal bir sorumluluktur. İnsan iyiliğe yardım ederken de ölçülü olmalıdır. Kötülüğe, haksızlığa, zulme, iftiraya ve düşmanlığa destek vererek iyilik yapılmaz.

El-Berr’i tanıyan kul, iyiliği Allah’ın razı olduğu çizgide arar. İyiliği gösterişe dönüştürmez. Yardım ettiği insanı incitmez. Verdiğini başa kakmaz. İnsanlara iyilik yaparken onları kendisine bağımlı kılmaya çalışmaz.

Çünkü gerçek iyilik, insanın onurunu da korur.

Şu hâlde kendimize soralım:

Ben iyiliği Allah’ın rızası için mi yapıyorum, yoksa iyilik üzerinden kendimi mi büyütüyorum?

ET-TEVVÂB: TÖVBE KAPISINI AÇIK TUTAN RAB

Et-Tevvâb, kullarının tövbelerini kabul eden, dönüş kapısını açan, hatadan dönen kuluna rahmetiyle muamele eden Allah demektir.

İnsan hata yapar.

Yanılır.

Unutur.

Acele eder.

Nefsine uyar.

Bazen dilini koruyamaz.

Bazen hakkı geciktirir.

Bazen öfkesine yenilir.

Bazen Rabbinden uzaklaşır.

Fakat insan için en büyük felaket, hata yapmak değil; hatasında ısrar etmektir. En büyük tehlike, düşmek değil; düştüğü yerden kalkmak istememektir.

Rabbimiz tövbe kapısını açık tutar.

Kur’an’da şöyle buyrulur:

“Âdem Rabbinden birtakım kelimeler aldı; Rabbi de onun tövbesini kabul etti. Şüphesiz O, tövbeleri çokça kabul edendir, merhamet edendir.”
(Bakara, 2:37)

Bu ayet bize insanın kurtuluş kapısını gösterir. Âdem hata etti; fakat Rabbinden aldığı sözlerle yöneldi. Hatasını savunmadı, günahını meşrulaştırmadı, suçu başkasına yıkmadı. Rabbine döndü.

Et-Tevvâb ismi, kulun ümidini diri tutar. Çünkü insan ne kadar kirlenirse kirlensin, samimi dönüş kapısı kapanmış değildir. Fakat tövbe, yalnız dil ile “tövbe ettim” demek değildir. Tövbe; yanlışı fark etmek, pişman olmak, kötülüğü bırakmak, hak sahibinin hakkını gözetmek ve hayatı düzeltmeye yönelmektir.

Kur’an şöyle buyurur:

“Allah kullarından tövbeyi kabul eder, kötülükleri affeder ve yaptıklarınızı bilir.”
(Şûrâ, 42:25)

Et-Tevvâb’ı tanıyan insan, hem kendisi için ümitsizliğe düşmez hem de başkaları için tövbe kapısını kapatmaz. Bir insanın geçmiş hatasını sürekli yüzüne vurmaz. Dönmek isteyenin yolunu kesmez. Pişman olanı aşağılamaz.

Elbette zulüm ve haksızlık görmezden gelinmez. Kul hakkı varsa hak sahibinin hakkı korunur. Fakat tövbe etmek isteyen insana da Allah’ın kapısını kapatacak bir dil kullanılmaz.

Çünkü tövbe kapısının sahibi Allah’tır.

O zaman kendimize soralım:

Ben hatamı savunarak mı büyütüyorum, yoksa Rabbime dönerek mi arınmaya çalışıyorum?

EL-MÜNTAKİM: ZULMÜ KARŞILIKSIZ BIRAKMAYAN RAB

El-Müntakim, zulmü, haksızlığı, inkârı, azgınlığı ve kötülükte ısrarı karşılıksız bırakmayan; adaletin nihai hükmünü veren Allah demektir.

Bu isim çok dikkatli anlaşılmalıdır. Çünkü kul, bu isimden kendisine intikam hırsı çıkaramaz. Allah Müntakim’dir; kul intikamcı olamaz. Allah nihai hüküm sahibidir; kul öfkesini adaletin yerine koyamaz.

Kur’an’da şöyle buyrulur:

“Allah’ın ayetlerini inkâr edenler için şiddetli bir azap vardır. Allah Aziz’dir, intikam sahibidir.”
(Âl-i İmrân, 3:4)

Bu ayet, zulmün ve inkârın Allah katında karşılıksız kalmayacağını bildirir. İnsan bazen haksızlıkların yanına kâr kaldığını zanneder. Zalim güçlenmiş gibi görünür. Haksız kazanan ilerlemiş gibi görünür. Mazlumun sesi duyulmamış gibi olur. Fakat Allah’ın adaleti unutmaz.

El-Müntakim ismi, mazluma teselli; zalime uyarıdır.

Mazluma tesellidir; çünkü Allah yapılanı bilir.

Zalime uyarıdır; çünkü güç geçicidir, hesap kalıcıdır.

Fakat bu isim, kulun öfkesini kutsallaştırmaz. İnsan “Ben hakkımı arıyorum” derken zulme düşebilir. “Adalet istiyorum” derken intikam duygusuna kapılabilir. “Bana kötülük yaptı” derken ölçüyü kaçırabilir.

Kur’an bu konuda bize çok hassas bir ölçü verir:

“Bir kötülüğün karşılığı, onun dengi bir kötülüktür. Fakat kim affeder ve düzeltirse, onun ödülü Allah’a aittir. Şüphesiz Allah zalimleri sevmez.”
(Şûrâ, 42:40)

Demek ki Kur’an, haksızlığa karşı ölçülü karşılığı tanır; fakat affı ve ıslahı da yüksek bir ahlâk olarak gösterir. Buradaki ölçü çok önemlidir: Affetmek zulmü onaylamak değildir. Hakkı aramak intikam hırsı değildir. Adalet istemek başka, öfkeyi ilah edinmek başkadır.

El-Müntakim’i tanıyan kul, zulmü hafife almaz. Haksızlık karşısında susmayı erdem zannetmez. Fakat hakkını ararken bile adaletten ayrılmaz. Ölçüsüz öfkeye, kin biriktirmeye, başkasının hakkını çiğnemeye, suçsuzları cezalandırmaya yönelmez.

Çünkü Allah adalet sahibidir.

Kulun görevi intikamı büyütmek değil; hakkı, adaleti ve ıslahı gözetmektir.

Burada kendimize soralım:

Haksızlık karşısında hakkı mı arıyorum, yoksa öfkemin beni başka bir haksızlığa sürüklemesine mi izin veriyorum?

YÜCELİK, İYİLİK, TÖVBE VE ADALET BİLİNCİ

Can Dostlar!

Bugün üzerinde durduğumuz bu 4 güzel isim hayatımızın her alanına ölçü koyar.

Bir kez daha özetlemek gerekirse:

El-Müteâlî bize yüceliğin yalnız Allah’a ait olduğunu öğretir. Kula düşen, haddini bilmek, kibirden uzak durmak ve Allah’ın huzurunda kul olduğunu unutmamaktır.

El-Berr Rabbimizin iyiliğinin, lütfunun ve ihsanının geniş olduğunu hatırlatır. Kula düşen, iyiliği çoğaltmak, merhameti büyütmek ve yardımı incitmeden yapmaktır.

Et-Tevvâb tövbe kapısının açık olduğunu bildirir. Kula düşen, hatasını savunmak yerine Rabbine dönmek, yanlışını düzeltmek ve başkalarının dönüş yolunu kapatmamaktır.

El-Müntakim zulmün ve haksızlığın Allah katında karşılıksız kalmayacağını gösterir. Kula düşen, intikam hırsıyla değil; adalet, ölçü ve ıslah bilinciyle hareket etmektir.

Unutmayalım:

Allah Müteâlî’dir; kul haddini bilir, büyüklük taslamaz.

Allah Berr’dir; kul iyiliği, vefayı ve merhameti çoğaltır.

Allah Tevvâb’dır; kul tövbe kapısını açık tutar.

Allah Müntakim’dir; kul intikam hırsına kapılmaz, zulmün Allah katında karşılıksız kalmayacağını bilir.

Esmâ ile ahlaklanmak; Rabbimizin güzel isimlerini yalnız dilde anmak değil, o isimlerin bize öğrettiği kulluk bilincini hayata taşımaktır.

Rabbimiz bizleri; haddini bilen, iyilikte yarışan, tövbe ile arınan, haksızlık karşısında adaletten ayrılmayan kullarından eylesin.

Kupkuru gönüllerimizi rahmetiyle diriltsin; sözlerimizi hakka, kalplerimizi merhamete, adımlarımızı adalete yöneltsin.

Esmâullâh ahlâkı ile ahlaklanma gayreti içinde olan gönül dostlarına selam olsun.

“Esmâ ile Ahlaklanmak”ta yeniden buluşmak üzere.

Sağlıkla kalın, esen kalın, hoş kalın Can Dostlar!

Okunma Sayısı: 125